Kâr dağıtımı hangi sırayla yapılır?

Kâr dağıtımı serbestçe yapılan bir işlem değildir; Türk Ticaret Kanunu belli bir sıra öngörür. Bu sıra atlanırsa dağıtım hukuken sakat olur ve ortaklardan geri istenmesi gündeme gelebilir.

1. Geçmiş yıl zararları mahsup edilir. Zarar kapanmadan kâr dağıtılamaz.
2. Kurumlar vergisi ayrılır; dağıtıma esas olan vergi sonrası (net) kârdır.
3. Genel kanuni yedek akçe (I. tertip): yıllık kârın %5’i, ödenmiş sermayenin %20’sine ulaşıncaya kadar ayrılır. Bu orana ulaşılmışsa artık ayrılmaz.
4. Birinci kâr payı: ortaklara, ödenmiş sermayenin %5’i oranında kâr payı dağıtılır.
5. Genel kanuni yedek akçe (II. tertip): birinci kâr payından sonra ortaklara dağıtılmasına karar verilen tutarın %10’u yedeğe eklenir.
6. Kalan tutar, genel kurul kararına göre ikinci kâr payı olarak dağıtılır ya da olağanüstü yedek olarak şirkette bırakılır.

Ancak bu adımlardan sonra kalan tutar üzerinden stopaj hesaplanır — yukarıdaki araç bu son adımı yapar.

Anonim ve limited şirkette fark var mı?

Yedek akçe ve dağıtım sırasına ilişkin kurallar her iki şirket türünde de esas olarak aynıdır; kanun, anonim şirket için düzenlediği yedek akçe hükümlerini limited şirketlere de uygulatır. Fark daha çok karar organında ve usulde ortaya çıkar: anonim şirkette genel kurul, limited şirkette ortaklar kurulu karar alır ve karar defterine işlenir.

Her iki türde de dağıtım kararının usulüne uygun bir kararla alınması, kararın deftere işlenmesi ve muhasebe kaydının buna dayandırılması gerekir.

Stopaj ne zaman doğar?

En çok karıştırılan nokta budur. Stopaj yükümlülüğü dağıtım kararının alındığı anda değil, kâr payının ortağa fiilen ödendiği veya hesaben ödendiği anda doğar. “Hesaben ödeme”, tutarın ortağın hesabına alacak kaydedilmesi gibi, ortağın tasarruf edebileceği hâle gelmesini de kapsar.

Doğan stopaj, ödemenin yapıldığı dönemin muhtasar beyannamesiyle beyan edilip ödenir. Kâr payı stopaj oranı Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebildiği için, hesaplamadan önce güncel oranı doğrulayın.

Ortağın kendi beyanı

Kâr payı elde eden gerçek kişi ortak için iş bitmemiş olabilir. Tam mükellef kurumlardan elde edilen kâr paylarının yarısı gelir vergisinden istisnadır; kalan tutar beyan sınırını aşıyorsa ortak yıllık gelir vergisi beyannamesi verir ve şirketin kestiği stopajın tamamını hesaplanan vergiden mahsup eder. Bu nedenle stopaj kesilmiş olması, ortağın beyan yükümlülüğünü her zaman ortadan kaldırmaz.

Sık sorulanlar

Yedek akçe ayırmadan dağıtım yapabilir miyim?

Hayır. Kanuni yedek akçeler ayrılmadan kâr dağıtımı yapılamaz. Bu, ortakların ortak kararıyla aşılabilecek bir kural da değildir.

Geçmiş yıl kârları dağıtılabilir mi?

Evet, önceki dönemlerden gelen ve dağıtılmamış kârlar da genel kurul/ortaklar kurulu kararıyla dağıtılabilir. Dağıtım anında yürürlükte olan stopaj oranı uygulanır.

Sermayeye ekleme de stopaja tabi mi?

Kârın sermayeye eklenmesi kâr dağıtımı sayılmaz; bu işlemde stopaj doğmaz. Ancak sonradan sermaye azaltımı yoluna gidilirse durum değişebilir.

Not: Yedek akçe kuralları anonim ve limited şirkette esas olarak aynıdır; fark karar organında (AŞ genel kurul, Ltd ortaklar kurulu) ve AŞ’ye özgü kalemlerdedir. Sonuçları kendi kayıtlarınızla ve güncel mevzuatla doğrulayın.

Sık sorulan sorular

Kâr dağıtımında hangi yasal yedekler ayrılır?

I. tertip yedek akçe (dönem net kârının %5'i, ödenmiş sermayenin %20'sine ulaşana kadar) ve dağıtılan kâr üzerinden II. tertip yedek. Araç ikisini de otomatik ayırır.

Kâr payı stopajı ne zaman doğar?

Dağıtım kararında değil, kârın ortağa fiilen ya da hesaben ödendiği anda doğar ve muhtasar beyanla ödenir. Oran güncel mevzuata göredir.

Avans kâr payı (198) nedir?

Ortağa dönem içinde dağıtılan, mizandaki dağıtılabilir kârı aşan tutardır; 198 hesapta izlenir, yıl sonu 590 ile kapatılır. Araç bunu otomatik tespit edip fişe işler.